Een glaasje Madeira, my dear?

De reis naar Madeira of hoe Rutger tweemaal gek werd, Riet haar teen bezeerde en midden op de oceaan haar haren waste met rare gevolgen. En toch was het een droomtochtje.
Zaterdag 12 mei om 9.00 uur ’s ochtends nemen we het eerste brugje de Marina van Lagos uit, waar we toch nog even terug waren voor een kleine reparatie. Buiten de pieren zien we de Fly Away en de Bold Black Bear al op zee: zij zijn vertrokken uit Portimao. We gaan een tochtje tegemoet van 450 zeemijlen (plm. 835 km). Er is niet te harde oostelijke wind, lekker zeilweer!. De deining staat eerst nog mee maar voorbij Cabo Vincente ontmoeten de westwaarts deining van de Algarve, de zuidwaartse deining van de westkust elkaar en maken er samen een rommelpotje van. Als dan de wind dan ook steeds niet weet wat ‘ie wil en van alle kanten komt, en wij steeds maar de zeilvoering moeten aanpassen krijgt Rutger het moeilijk: ‘ik word gek van die golven.’ Gelukkig gaat een eindje verder de deining meer met ons mee staan.

Ongeveer 50 mijl uit de kust vliegt er steeds een vogel rond de boot, landt eerst op een zaling en voegt zich dan bij ons in de kuip. De opstapper is uitgeput. We hebben nog nooit eerder zo pluizig beest gezien, maar het vogelboekje biedt uitkomst: het is een nachtzwaluw, een echte landvogel, die er erg schuw is en zich bijna nooit laat zien. Hij wil niks eten of drinken. Daar waar het water van de oceaan dieper wordt, van zo’n 100 meter naar ruim 4000 meter, zien we dolfijnen dollen en de spuitfonteinen van walvissen op het water. Jammer genoeg houden de bultruggen zich verder schuil onder het water. We proberen onze windpilot nog eens uit: een stuurinstallatie (gebruikersnaam: Wimpie) die de boot op de wind houdt zonder elektriciteit te gebruiken en zonder dat we zelf hoeven sturen. We zijn nog steeds niet echt aan elkaar gewend en de Wimpie brengt ons steeds uit de koers. De kapitein: ‘Ik word gek van dat ding, zet James maar aan.’James is onze elektrische stuurautomaat, betrouwbaar als altijd,mits de zeilen goed getrimd zijn. We eten een bordje nasi (’s ochtends om 7.00 uur al klaargemaakt ) en gaan de nacht in. Een prachtiger sterrenhemel, voldoende wind om te zeilen het wachtlopen (en het slapen!) verloopt prima. De tweede dag neemt de wind toe, we zetten de fok op de boom en met een snelheid van ruim 7 knopen (12 km) per uur tikken de mijltjes weg. De deining is nog wel zo’n 2 tot 2,5 meter en komt van achteren en ook van opzij zodat we zowel op en neer gaan als zijdelings flink heen en weer rollen. We surfen met grote snelheid over de golven heen.

Lastig om je door de boot te bewegen als alles wiebelt. Als Riet binnen even iets wil halen, knalt ze door de schommelbeweging met haar voet tegen een houten plint aan. Er volgt en ‘krak’geluid dat niet van het hout afkomstig lijkt te zijn. Het kleine teentje hangt er een beetje sneu bij, dus we tapen het maar vast aan het buurteentje. De zee krijgt een bijzondere kleur, zo midden op de oceaan. Indigoblauw, zo intens dat het haast onecht lijkt, als van een ansichtkaart. Eindeloos uitgestrekt en met heel weinig scheepvaartverkeer, nauwelijks vogels, wel soms dolfijnen die een tijdje met de boot mee zwemmen en uit het water springen. Vervelend is dat er met name ’s avonds en ’s nachts een ‘marifoonstalker’ actief is die allerlei obscene taal, fluitgeluiden, muziek en onzinopmerkingen de lucht in slingert op de marifoon. Blijkbaar een gestoorde enthousiasteling met een ‘bakkie’, die het leuk vindt op het noodkanaal 16 iedereen lastig te vallen.

Op de derde dag komt er weinig leven meer uit onze opstapper. Hij verplaats zich soms even, maar ligt in vreemde standen in de kuip. Wat te doen? Hij haalt de reis vast niet. Riet opteert voor actieve euthanasie middels de lierhandel, Rutger staat een iets milder beleid voor: door versterving, dus geen eten en drinken(wil hij toch al niet). Zoals vaak lost het probleem zich vanzelf op en ligt hij een paar uur later met gestrekte pootjes in de kuip. We geven hem een zeemansgraf.

Riet besluit dat ze haar haren wil wassen, midden op de oceaan. Waarom wil iemand dat? Ze steekt haar hoofd onder de kraan en produceert een hoop schuim. Oeps, even voelen of de anti-zeeziekte pleister er nog zit, jawel. Dan het overvloedige sop uit de ogen wrijven. Als ze vervolgens fris gewassen naar buiten komt, is de pupil van haar linker oog zo groot als een schoteltje en ziet ze wazig. Wat krijgen we nou? Na ruggespraak met de huisarts via de satelliettelefoon en flink nadenken komen we erachter dat ze na het checken van de scopolaminepleister dat spul in haar ogen heeft gewreven. Dit soort stof wordt ook gebruikt om pupillen te verwijden bij oogonderzoek. Was wel even schrikken!

De derde dag valt ’s avonds de wind even weg en motoren we een stukje, dan trekt hij weer aan en komt eindelijk uit het beloofde oosten. Om middernacht zetten we toch maar een rif in het zeil en wisselen de boom van stuurboord naar bakboord. De dagen beginnen in elkaar over te lopen en we komen in een ritme van wachtlopen, slapen, eten, lezen, schrijven en kijken naar de zee en de prachtige zonsop en -ondergangen. In de vroege ochtend van de vierde dag is de wind op en zetten we de motor bij. Maar we hebben drie dagen achtereen kunnen zeilen zonder motor. Heerlijk! Dat komt niet vaak voor. We naderen de Madeira archipel met een lome oceaandeining van zo’n 2 meter. Als we op de top van zo’n golf varen, lijkt het of er een golvende woestijn van water om ons heen ligt. Je kunt over de deining in de golfdalen kijken. Pijlstormvogels en dolfijnen hebben een school vissen ontdekt en gaan samen op jacht. Het is één en al gespartel van springende dolfijnen en duikende stormvogels. Om half zes ’s middags krijgen we land in zicht: hoge donkere bergen door wolken omsluierd. Tegen acht uur ’s avonds, na 455 mijl varen in 83 uur, meren we af in de haven van Porto Santo, een vulkaaneiland 30 mijl ten noordoosten van Madeira. De Fly Away en de Bold Black Bear liggen er al en we wisselen onze belevenissen uit onder het genot van een glaasje Madeira.

Culatra revisited

De wind is nog steeds niet gunstig voor Madeira, maar we besluiten Lagos dan eindelijk toch echt te verlaten! Op zondag 6 mei varen we eerst naar Portimao, waar we een nachtje achter het anker liggen te stuiteren en gaan de volgende dag door naar Culatra, het zanderige eiland vlakbij Faro. We lunchen heerlijk bij Bar Restaurante Janoca: ameijoes (venusschelpen) en een gegrilde pargo, een soort goudbaars. We zien de Culatranen langskomen. Zowel de mannen als de vrouwen hebben flinke buiken. Zo ook de bediening. De vrouw die ons de drankjes komt brengen komt in joggingbroek, topje met daaronder een BH die betere tijden heeft gekend op slippers aangesloft. Zij lijkt zelf de beste klant van de bar te zijn. Samen met een groepje vrouwen zit ze elke dag biertjes te drinken, te roken en te dobbelen.

Oudere mannen hebben vaak nog maar een enkele tand in de mond, eentje loopt op crocs, die duidelijk een maatje of vier te groot zijn. Even verderop zit altijd een groepje mannen op een muurtje wat rond te kijken. Nu en dan schuiven ze een stukje op om in de schaduw te blijven. Het uitzicht vanuit het restaurant is aangenaam: een zandvlakte met daarachter het haventje met de kleine vissersboten en de azuurblauwe zee. Verderop de plaats Olhau, waarachter de heuvels opdoemen.

We mijmeren over het eilandgevoel dat zo bijzonder is, plezierig afgescheiden van de hectiek van het vasteland, bezoekers die aan het eind van de dag met de boot het eiland verlaten. Zou het leuk zijn als we na het zeilen op bijvoorbeeld Texel een huis kopen? We raken in gesprek met een Nederlandse vrouw die vlak achter ons zit. Ze blijkt op Texel te wonen! Het weer is eindelijk verbeterd: zonnig en warm, blauwe lucht. Mooie zonsondergangen. Hier houden we het wel eventjes vol.

Wind en golven gaan de goede kant uit. We vertrekken zaterdag 12 mei naar Madeira.

Delivery naar het noorden

Zus en zwager, die hun schip ook in de Algarve hebben liggen, willen, in verband met gezondheidsproblemen, de boot graag weer in Nederland hebben. Wij helpen hen een stuk naar het noorden te varen.

Het is een lastig traject, omdat langs de westelijke Portugese en Spaanse kust meestal een (harde) noordenwind waait en er een beetje stroom tegen is. Het weer is nog steeds niet goed. Half april lijkt het wat beter te worden en op 17 april varen we Lagos uit met een niet al te harde noordenwind. Tot aan Cabo Vicente kunnen we heerlijk zeilen, daarna, als we de bocht naar het noorden nemen, gaat de wind pal tegen staan en wakkert steeds verder aan, totdat het uiteindelijk 28 knopen (windkracht 7) over dek waait. Op een gegeven moment merken we dat het anker niet meer aan de boeg hangt: door de hoge golven is het losgekomen en hangt zo’n 4 meter aan de ketting in zee! We hijsen het weer op en borgen het nu goed! Ons oorspronkelijke plan om in een keer naar Lissabon te varen, laten we schieten. De bemanning voelt zich door de hoge golven die pal van voren komen steeds minder fit worden. Het eten slaan we maar over. Crackertjes en bananen voldoen. Het laatste traject naar Sines hangen zus en ik in de kuip, zus half liggend en met gesloten ogen en ik als en zombie voor me uit starend. Nu en dan werpen we een blik om ons heen. Om middernacht meren we af in de haven van Sines.

We hebben even rust, want het blijft te hard waaien. We liggen te rukken aan de steiger en verkassen naar een ander plekje. Na twee dagen varen we verder naar Lissabon, een tochtje van acht uur in rustiger omstandigheden. We meren af in de Oeires jachthaven, aan het begin van de Taag, waar we hartelijk worden ontvangen en gratis mogen liggen!

Ook de tocht naar Nazaré verloopt soepel met niet al te veel wind meer en minder golven, die wel nog steeds tegen staan. Havenmeester Mike loodst ons naar een superklein steigertje van zo’n meter of vijf, waar het schip met zijn 15 meter aan beide kanten ruimschoots uitsteekt. Maar we liggen en het is maar voor één nacht. De volgende dag varen we in 24 uur in kalme weersomstandigheden naar Vigo in Spanje. Er wordt later opnieuw hardere wind voorspelt en we willen niet vast komen te liggen in Porto. 's Nachts trekt de wind weer aan en nemen de golven toe. ’s Ochtends varen we nog in het donker de Ria de Vigo binnen en om 7.30 uur meren we af in de Club Real de Vigo. Hier laten we het schip liggen, jammer genoeg zullen we La Coruna niet meer halen. De weersomstandigheden laten dat niet toe. Begin juni vaart een andere crew het schip verder naar het noorden.

We hebben nog een heerlijke lunch met Spaanse vrienden bij Bar El Puerto: schalen vol met de heerlijkste schaaldieren en vissen, rijkelijk vergezeld van een verrukkelijke Albarinho-wijn. Dan scheiden onze wegen zich: zus en zwager vliegen terug naar Nederland en wij gaan met de trein naar Lissabon, waar we nog een nachtje in een hotelletje blijven en ’s avonds in de stromende regen een eethuisje zoeken. De volgende dag met de bus naar Lagos, waar we een bijna lege haven aantreffen: alle zeilvrienden zijn bijna vertrokken. Gelukkig is Rob er nog wel en we kletsen gezellig bij in de Marinabar.

De weersvoorspellingen blijven zeker de eerste week te slecht om richting Madeira te varen: nog steeds harde wind uit de verkeerde richting en regen. We zullen nog wat geduld moeten hebben.

Pasen op de Guadiana

Het is voorlopig even afgelopen met het mooie weer. De weergoden willen alsnog de droogte van de winter goedmaken en de voorspelling is veel regen en lagere temperaturen dan we gewend zijn. Toch besluiten we op 1 april te vertrekken. Zeilpak maar aan dan. We ankeren twee dagen in Culatra, een eiland vlak onder Faro en varen dan door naar Ayamonte, de eerste plaats in Spanje vlak voorbij de monding van de grensrivier de Guadiana. We komen met hoog water aan en hebben dan bij de drempel nog 3.20 m onder de kiel. Dus bij laag water hier binnenvaren is niet verstandig.

Het is Semana Santa in Ayamonte, heilige week, en acht avonden is er een grote processie die om 21.30 uur begint en eindigt om 1.30 uur ’s nachts. De nacht vóór Goede Vrijdag gaat het zelfs door tot 5.30 uur in de morgen! Er worden elke avond een aantal stellages zo groot als megacampers van wel 4 m hoog door de nauwe straten en pleinen rondgedragen, voorafgegaan door in witte gewaden geklede mensen met punthoeden en hoofdkappen die alleen de ogen vrijlaten. Op de borst is een rood kruis aangebracht. Eén gevaarte heeft een vergulde, bewerkte rand met op de vier hoeken grote lantaarns. Bovenop een beeld van Jezus die het kruis torst. Een andere heeft een zilveren bewerkte rand met grote kandelaars , veel kaarsen, grote boeketten witte bloemen en een baldakijn, waaronder Maria in een rood met gouden mantel devoot geknield afgebeeld is. De stellages worden gedragen door ongeveer 35 dragers, die verborgen zitten onder de gevaartes. Daarachter een fanfare met luide trommels en klaaglijk schetterende tonen van kleine trompetten. Elke drie minuten wordt er een pauze gehouden en wordt het geval op zijn poten gezet. Na enkele minuten rust wordt driemaal met de klopper op het gevaarte geklopt en wordt het weer in de hoogte gehesen, voetje voor voetje de bocht om in de nauwe straatjes en dan weer in volle vaart vooruit. In totaal zijn er 10 verschillende gemaakt, die het verraad en het lijden van Christus en de devotie van Maria weergeven. Honderden mensen en (kleine) kinderen zijn tot diep in de nacht bijeen om de processie te volgen en te eten en te drinken in en voor de bars.

Na al deze devotie varen we de Guadiana verder op. Achter de 22 meter hoge brug de slingert de rivier zich door steeds hoge wordende groene heuvels. Door een verlaten landschap passeren we slechts een paar kleine dorpjes. Er zijn nog resten van nederzettingen van 5000 jaar geleden. Allerlei vogels kwinkeleren in de bosschages op de oever. Na ongeveer 30 km komen we bij twee tegenover elkaar liggende dorpjes aan, Alcoutim aan de Portugese en Sanlúcar aan de Spaanse kant, allebei tegen de helling aan gebouwd met witgepleisterde huizen. We gaan hier voor anker tussen de vele boten. Het tijdsverschil tussen beide landen is een uur, dus de kerkklokken slaan om beurten ieder hun eigen tijd. In Alcoutim is een Feira de Dolce, kraampjes met heerlijk gebak, muzikaal ondersteund door een plaatselijke band. Jammer dat de regen met bakken uit de hemel valt. Op eerste paasdag, als wij rustig ons paasontbijt in het zonnetje nuttigen, barst tijdens de mis aan de Spaanse kant het vuurwerk los. Ze kunnen het niet laten die Spanjaarden. We brengen een paar heerlijke dagen door op de Guadiana, ook zien we een aantal havengenoten uit Lagos terug. Tijdens het keren van het tij horen we de ankerketting griezelig over het anker heen knarsen en schuren, maar onze Rocna houdt ons keurig op de plek.

Als we 's ochtends vroeg van de ankerplek vertrekken hangt er een zilveren mist boven de rivier. We bezoeken Vila Real de Santo Antonio aan de Portugese kant van de monding van de Guadiana. De stad is geheel verwoest door een soort tsunami in het begin van de 17e eeuw en is pas in 1774 herbouwd in een rechthoekig stratenplan, ontworpen door Marques de Pombal. Toch een gezellig stadje, met een groot plein waar de zoete geur van de sinaasappelbloesem overheerst.

Dan nog even terug naar Culatra om Rutgers hoed op te halen, die hij op de heenweg in een restaurantje heeft laten liggen. Ik kan een heel verhaal vullen, wat zeg ik, een boek schrijven over de belevenissen van Rutger’s (verdwenen) hoedjes. De tocht begint rustig met weinig wind. Lekker zeilen. Halverwege de ochtend gaat de wind tegenstaan en steeds harder waaien, tot zo’n 22 knopen (windkracht 6). Onaangenaam vanwege de hoge golven en we komen maar langzaam vooruit. Als we de nauwe ingang bij Culatra invaren gaat het nog harder blazen. We ankeren bij 26 knopen wind en liggen een paar uur te stuiteren op de witgekuifde flessengroene golven. Hoedje halen met het bijbootje is er even niet bij. De volgende dag is de rust weergekeerd en kunnen we, hoera, het hoofddeksel uit de handen van de bijna tandeloze Carlos in ontvangst nemen.

Het zeegat uit

De afgelopen week hebben we genoten van het bezoek van kinderen en kleinzoon. We laten ze de omgeving zien: de steile rotsen van de Piedade, Cabo Vicente, Alvor en de rotsachtige kust en surfstranden bij Carrapateira. We eten heerlijk visjes en schelpdieren op het strand of op de boot. Het is supergezellig. Kleinzoon Thomas vindt het heel spannend op de boot en wil vooral bij mamma zijn. Als ze even weg is, staat hij heel zielig in de kuip. De ogen vullen zich bijna met tranen en het onderlipje begint te trillen. Hij wil zelfs geen banaan! Op alle vragen schudt hij resoluut zijn hoofd. Opa tilt hem op schoot en spreekt hem troostend toe. ‘Kom maar bij opa. Fijn hè, zo even mannen onder elkaar.’ Voor het eerst knikt hij vol overtuiging opa toe. Maar op het strand spelen met de kiepauto is wel genieten!

Vanaf maart is er beweging in de haven ontstaan en beginnen er wat boten te vertrekken. Jan en Boukje zijn de eersten. Een oergezellig afscheid in de Marina bar met veel drank en lekkere hapjes, waarbij we tevens de verjaardag van Boukje vieren. Of was het omgekeerd?
Andere boten gaan de wal op voor reparaties, schoonmaken en verven van het onderwaterschip, mast erop laten zetten of een verfbeurt van de romp.

We hebben in Lagos deze winter ontzettend veel leuke mensen ontmoet, waarmee we lief en leed hebben gedeeld, wandelingen hebben gemaakt, veel geborreld, gegeten en gekletst hebben. Sommigen waren hier de hele winter, anderen ging soms voor kortere of langere tijd terug naar Nederland. Lagos is een fijne plek om te liggen: zeilers uit vele landen, een gezellige stad met heerlijke restaurantjes en goede winkels, treinstation vlak achter de Marina en het vliegveld van Faro niet ver weg. De temperatuur blijft ‘s winters ook aangenaam. Lagos wordt wel velcro-city genoemd, klittenband-stad: veel mensen blijven hier plakken, of komen zelfs elke winter terug of kopen als ze stoppen met het zeilen een appartement in Lagos.
Maar nu gaat iedereen zijns weegs. Sommigen richting Middellandse Zee, anderen richting Madeira en Azoren of terug naar Nederland. Een aantal zullen we wel ergens onderweg tegenkomen.

Wij vertrekken vandaag uit Lagos om voor twee weken wat in de buurt rond te varen richting Spanje en de Guardiana, de grensrivier tussen Spanje en Portugal. Daarna helpen we zus en zwager hun boot een stuk naar het noorden te varen langs de Portugese en Spaanse kust. Dan gaan we begin mei met de trein terug naar Lagos om met de Zeezot richting Madeira en de Azoren te gaan. We hebben veel zin om te gaan varen, we hebben lang genoeg in de haven gelegen!